Gesmoorde dakpannen zijn keramische pannen die hun blauwgrijze tot antraciete kleur in de oven krijgen, zonder verflaag of glazuur.
Gratis en vrijblijvend
Vakbedrijf uit Gelderland
In een minuut aangevraagd
Kort samengevat
Gesmoorde dakpannen zijn keramische pannen die hun blauwgrijze tot antraciete kleur in de oven krijgen, zonder verflaag of glazuur. De kleur zit in de huid van de klei en kan in de loop der jaren lichter en zilveriger worden. Een keramisch pannendak leggen kost vanaf € 60 per m².
Materiaal
Op boerderijen in de Achterhoek, villa's op de Veluwe en veel huizen in de oude IJsselsteden ligt een dak met een diepe, blauwgrijze glans. Dat zijn gesmoorde dakpannen. Ze worden gebakken van dezelfde klei als rode pannen, maar krijgen aan het eind van het bakproces een behandeling die de kleur volledig verandert. Er komt geen verf of coating aan te pas.
Omdat de kleur door het bakken ontstaat, is geen enkele gesmoorde pan precies gelijk aan de andere. Dat geeft een dak juist zijn levendige uitstraling, maar het vraagt ook aandacht als je pannen wilt aanvullen of een stuk dak wilt vervangen. Hieronder lees je hoe smoren werkt, hoe het verschilt van engobe en glazuur, en waar je op let bij onderhoud en het vervangen van dakpannen.
Hoe smoren in de oven werkt
Tegen het einde van het bakken wordt de toevoer van zuurstof in de oven afgesloten. Er ontstaat dan een rokerige atmosfeer waarin koolstof zich in de buitenste laag van de klei vastzet.
Vroeger gebeurde dat met nat hout of andere brandstof die veel rook gaf, tegenwoordig gaat het gecontroleerd. Het resultaat is een pan die aan de buitenkant blauwgrijs tot bijna zwart is, terwijl de kern vaak nog rood is. Breek je een oude pan door, dan zie je dat verschil.
Gesmoord, geëngobeerd of geglazuurd
Niet elke donkere pan is gesmoord. Bij een engobe wordt er voor het bakken een dun laagje vloeibare klei met kleurstof op de pan aangebracht, wat een matte tot zijdeglanzende kleur geeft.
Een glazuur is een glasachtige laag die hoogglanzend en vuilafstotend is. Gesmoorde pannen hebben geen extra laag: de kleur is onderdeel van de klei zelf. Ook betonpannen zijn in antraciet te krijgen, maar die kleur zit in een cementlaag en slijt anders.
Op papier lijken ze op elkaar, op het dak zie je het verschil. Een gesmoord dak oogt levendig en wolkig, een engobe of glazuur gelijkmatiger. Wie in een straat met gesmoorde pannen een geglazuurde pan neerlegt, ziet dat van de overkant meteen.
Vraag bij een nieuw dak daarom altijd een proefpan of kijk naar een dak in de buurt met dezelfde pan, het liefst bij daglicht en van een afstand.
Waarom de kleur verandert
De smoorhuid is dun. Door regen, vorst, zon en mos verandert de kleur in de loop van tientallen jaren: de pannen worden lichter, soms zilverig, op sommige plekken komt een rode zweem door. Dat is normaal en hoort bij het materiaal. Wat wel schade doet, is een hogedrukreiniger.
Die kan de bovenste laag wegslaan en de pan sneller water laten opnemen. Laat mos daarom voorzichtig verwijderen, zoals beschreven bij mos van je dak halen en een dak laten reinigen.
Aanvullen en vervangen in de praktijk
Nieuwe gesmoorde pannen zijn altijd donkerder en egaler dan pannen die al veertig jaar in de wind liggen. Moeten er een paar pannen vervangen worden, dan zoekt de dakdekker bij voorkeur gebruikte pannen van dezelfde soort.
Gaat er een heel dakvlak opnieuw, dan worden goede oude pannen vaak op de straatkant gelegd en de nieuwe aan de achterkant. Zo blijft het beeld van de straat rustig, wat in een beschermd dorpsgezicht ook een eis kan zijn.
Een keramisch dak met nieuwe pannen kost vanaf € 60 per m², een complete klus vanaf € 3.000. Herleggen met de eigen pannen, nieuwe latten en folie kost vanaf € 45 per m². Een rekenvoorbeeld: een dakvlak van 50 m² met nieuwe gesmoorde pannen komt uit op minimaal € 3.000, exclusief steiger. Meer posten staan bij de kosten van dakpannen vervangen.
Riet of pannen op een boerderij
Op boerderijen in de Achterhoek en rond de Veluwe kom je vaak de combinatie tegen van riet met een voet van gesmoorde pannen. Wie overweegt het riet te vervangen, kiest dan vaak voor een volledig gesmoord pannendak, omdat dat het dichtst bij het oude beeld blijft. Lees wat daarbij komt kijken bij riet vervangen door pannen en een boerderijdak vervangen.
De kern in vier punten
Kleur ontstaat in de oven, zonder verflaag
Keramisch pannendak vanaf € 60 per m²
Aanvullen bij voorkeur met gebruikte pannen
Gratis dakinspectie met fotoverslag bij je aanvraag
In beeld
Sfeerbeelden ter illustratie, geen foto's van uitgevoerde projecten.
Veelgestelde vragen
Vragen en antwoorden
De vragen die het vaakst gesteld worden, kort en eerlijk beantwoord.
Verkleuren gesmoorde dakpannen?
Ja, langzaam. De blauwgrijze smoorhuid wordt door weer en wind in de loop van tientallen jaren lichter, soms met een zilverige glans of een rode zweem. Dat is geen gebrek, maar de natuurlijke veroudering van het materiaal. De pan blijft waterdicht zolang de klei hard en heel is. Een hogedrukreiniger versnelt het verkleuren, dus laat die liever weg.
Zijn gesmoorde pannen duurder dan rode pannen?
Meestal wel iets, omdat het bakproces meer vraagt. Voor het leggen maakt het weinig uit: een keramisch pannendak kost vanaf € 60 per m², of de pannen nu rood of gesmoord zijn. Het verschil zit vooral in de pannen zelf. Je ziet in je vaste prijs vooraf welke pan er gebruikt wordt en wat die kost.
Kan ik een gesmoord dak laten coaten?
Dat kan, maar het verandert het karakter van de pan. Een coating legt een egale laag over de wolkige smoorkleur en moet na een aantal jaren opnieuw. Op een gezond keramisch dak is coaten zelden nodig. Coating kost vanaf € 15 per m² extra op het reinigen. Bij een monument of beschermd gezicht vraag je eerst de gemeente.
Hoe zie ik of mijn pannen gesmoord of geëngobeerd zijn?
Kijk naar een gebroken pan of de onderkant. Bij een gesmoorde pan is de kleur aan de buitenkant blauwgrijs en de kern vaak rood, zonder duidelijke laag ertussen. Een engobe is een dun, apart laagje dat bij beschadiging kan afschilferen. Een glazuur glimt als glas. Twijfel je, dan stelt de dakdekker het bij de inspectie vast.
Hoe lang gaat een dak met gesmoorde pannen mee?
Net als andere keramische pannen gaan gesmoorde pannen meestal 60 jaar en meer mee. Vaak zijn de panlatten, de folie of het loodwerk eerder aan de beurt dan de pannen. Daarom kan herleggen met de eigen pannen een goede keuze zijn, zeker op een karakteristiek huis waar je het oude aanzicht wilt houden.
